Spring naar inhoud

21 januari 2016

Depressie: hoe voorkòm je ernstige depressie en stimuleer je een rijker, meer ontspannen leven bij ouderen?

Door Jaap van Splunter

Wim Houtjes, kenniskring-lid van het lectoraat GGZ Verpleegkunde, verdedigde zijn proefschrift op woensdag 3 juni 2015 in de Vrije Universiteit te Amsterdam. De titel van zijn proefschrift luidde “Needs of elderly people with late-life depression: challenges for care improvement”.

In zijn werk als verpleegkundige en later als verpleegkundig specialist GGZ werd Wim Houtjes geconfronteerd met ouderen bij wie de depressiebehandeling onvoldoende effect had en waarbij de depressie een chronisch karakter kreeg. Een dergelijk ongunstige depressie beloop vormt een belangrijk klinisch probleem voor alle betrokkenen. Het wordt gekenmerkt door het uitblijven van verbetering, intense onmacht gevoelens bij zowel de patiënt, zijn naasten en behandelaren en door vóórtduren van ziektelast bij patiënt en familie.

Bij hem als hulpverlener leidde de ervaren onmacht tot de gedachte dat er met betrekking tot de ontwikkeling van een depressie met een chronisch karakter sprake zou kunnen zijn van een ‘missing link’ in de bekende oorzaak – gevolg keten. Zou er een aspect in de ontwikkeling van een depressie kunnen zijn dat door hulpverleners onvoldoende aandacht krijgt, waardoor depressiegevoelens worden onderhouden

Zijn veronderstelling was dat de gevolgen van een depressie tot uitdrukking kunnen komen in ‘onvervulde zorgbehoefte’, maar ook dat er hierbij sprake kan zijn van een reciproke relatie, waarbij niet alleen geldt dat depressie leidt tot zorgbehoefte, maar dat omgekeerd onvervulde zorgbehoefte ook het beloop van de depressie ongunstig kan beïnvloeden. Er blijkt nauwelijks wetenschappelijk onderzoek gedaan te zijn naar onvervulde zorgbehoefte bij depressieve bij ouderen en de genoemde reciproke relatie. Deze vaststelling vormde feitelijk de aanleiding voor zijn onderzoekstraject. Om het onderzoekstraject te kaderen formuleerde Wim de volgende algemene onderzoeksprobleemstelling:

Het is onvoldoende bekend wat de gevolgen zijn van een depressieve stoornis voor het dagelijks leven van ouderen. Het is eveneens onduidelijk in welke mate het beloop van een depressie in het latere leven geassocieerd is met onvervulde zorgbehoefte, met name met betrekking tot het vermogen sociaal maatschappelijke rollen te vervullen.

Uit het genoemde onderzoek komt naar voren dat er een verband is tussen de ernst van de depressie en de aard en mate van onvervulde zorgbehoeften. Met name behoeften aan psychologische en sociale steun zijn het meest onvervuld.

Dit stemt overeen met  fase 2 van de studie waarbij een ongunstig depressiebeloop verband lijkt te houden met verminderde uitwisseling van sociale steun en kleinere sociale netwerken, leidend tot grotere eenzaamheid. Vooral mannen en ouderen zonder partner lijkt dit lot vaker te treffen. De door het kabinet gewenste participatiesamenleving kan dus ongunstig uitpakken voor ouderen met een depressie.

Systematisch zorgbehoeften-onderzoek is van belang om vroegtijdig op het spoor te komen van depressie onderhoudende factoren. Vooral oudere mannen en ouderen zonder partner lopen risico en hebben steun nodig bij het conserveren van sociale netwerken en het voorkomen van eenzaamheid.

Zo zijn projecten als Gotong Royong waarbij vrijwilligers worden gekoppeld aan eenzame ouderen (in dit geval van Indische en Molukse afkomst) een uitstekend initiatief om het sociaal netwerk in stand te houden en zo mogelijk te versterken, waardoor vereenzaming en verergering van depressieve gevoelens kunnen worden bestreden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments

%d bloggers liken dit: